EUPEN PLAZA
EUPEN

JULI 2026 | Eind vorige eeuw moest een overdekt shoppingcenter de Werthplatz, toen al een litteken in de stad, nieuw leven inblazen. Zo luidde de economische logica van de jaren 1990, waarvan ook Eupen niet verschoond bleef. In april 2000 opende het August Tonnar Center (ATC) de deuren.

De Eupenaar August Tonnar (1827-1909) had in 1852 een brouwerij en een herberg geopend in een van de panden die zijn vader hier aan de Werthplatz had gekocht en waar later een deel van het ATC verrees. De ondernemende twintiger voegde al snel een koffiebranderij aan de brouwerij toe. Herberg Harmonie groeide uit tot een bruisende ontmoetingsplek waar concerten, toneelvoorstellingen en lezingen plaatsvonden. Nog boeiender was Tonnar als archivaris van het Eupener Platt. Al op jonge leeftijd schreef hij toneelstukken, gedichten en liederen in het dialect. Op latere leeftijd publiceerde hij met Wilhelm Evers het eerste woordenboek van de Eupense streektaal met zo'n 6 000 trefwoorden. Dat standaardwerk vormde een tiental jaar geleden nog de basis voor een uitgebreide heruitgave.

Alsof Eupen zich zou laten redden door een doos met roltrappen, glas en palmbomen.

Dat het shoppingcenter zijn naam droeg uit eerbetoon aan deze man, die als weinig anderen een venster opent op het 19de-eeuwse Eupen, is een retorische gedachte. De Franse groep die het al na 3 jaar failliet gegane ATC in 2004 overnam, was even weinig vertrouwd met August Tonnar als de doorsnee bezoeker die de zaterdagnamiddag in deze shoppingserre kwam slijten.

Het ATC vond zich opnieuw uit als Eupen Plaza. De nieuwe naam moest niet alleen voorkomen dat Eupenaars gingen winkelen in Aken, Luik of Maastricht, maar ook Nederlanders en Duitsers naar de verweesde Werthplatz lokken. De verhoopte stroom grensoverschrijdende shoppers bleef uit. Grote winkelketens verruilden het centrum al snel voor ruimere percelen met royale parkings langs de perifere Herbesthaler Straße, potentiële huurders haakten af.

Snel volgden jaren van leegstand. Cosmetische ingrepen – waaronder een keurig gelinieerd palmbomenwoud in de wandelgangen – en plannen voor een belevingscentrum met bioscoop konden de teloorgang niet keren. De huidige eigenaar kampt met financiële moeilijkheden en gerechtelijke procedures vertragen een herontwikkeling.

Op sociale media circuleren filmpjes van urban explorers die zich vergapen aan de 3 verdiepingen hoge roltrappenhal, de verweesde palmbomen en de hectometers gebarricadeerde etalages. Welgeteld 1 zaak houdt stand in dit gedoemde winkelparadijs: een koffiesalon. Alleen daarom zwaaien de achterdeuren van het gebouw nog open. Ver komt de nieuwsgierige bezoeker vandaag niet meer. Een recente politieafsluiting verbiedt de verdere toegang met de woordenKein Lost-Place. De waarschuwing onderschat de situatie: dit complex ís een lost place, een verloren zaak.

Snoeiheet is het in deze onverluchte glazen kooi. Het voelt alsof ik ben achtergebleven in een luchthaven na de Apocalyps. De palmbomen staan er nog altijd kaarsrecht bij. De roltrappen zwijgen, maar het decor weigert de nederlaag te erkennen. Alsof morgen de airco weer aanslaat, de roltrappen opnieuw zoemen en muzak de shoppinghonger weer oppookt.

Ik glimlach om de grenzeloze overmoed van de jaren 1990. Alsof Eupen zich zou laten redden door een doos met roltrappen, glas en palmbomen. Met de Werthplatz weet de stad nog altijd geen raad. De statige koopmanshuizen, de Werthkapelle en het Sint-Jorisbeeld zitten tjokvol fantastische verhalen die de stadskas geen stuiver opleveren. Alleen wanneer het Tirolerfest begin augustus de feesttenten op het haveloze asfalt neerzet, deint de Werthplatz 3 dagen lang weer mee op het ritme van de stad.