
PLANETENWEG
SANKT VITH
SEPTEMBER 2022 | Klokvaster dan de gemiddelde Belgische IC-trein voert de oostenwind vanaf september herfstige lucht aan. De vriendelijke hemel die duizenden toeristen op een verleidelijke zomer heeft getrakteerd, ruimt plaats voor dikke wolkenmassa's in vijftig-en-één tinten grijs. Met deze lucht moeten de Eifeler het grotendeels tot in het late voorjaar stellen.
Ook deze zomer was de Hauptstraße als een Vlaamse zeedijk. Toeristen slenterden de winkelstraat op en af, tussen ijstogen en de kleinhandel die hier opmerkelijk genoeg nog standhoudt, met schoenen, boeken, mode en decoratie. Sla je een van de zijstraten in, dan hoor je alleen geruststellend Eifeler Platt. De drie stadslogo's blijven hierdoor voor velen buiten beeld: de trotse Sankt-Vituskirche uit 1959, het hypermoderne cultuurcentrum Triangel en de veertiende-eeuwse Büchelturm. Die laatste hielden de zeskoppige familie Terren-Alard en enkele Duitse soldaten op tweede kerstdag 1944 verkeerdelijk voor een veilige schuilplaats. Amerikaanse bombardementen werden hen fataal.
Dat Sankt Vith in ruim vijfhonderd jaar tijd – tussen 1438 en 1944 – zeven keer gewelddadig werd bezet en bijna telkens met de grond gelijkgemaakt, heeft met zijn ligging te maken. Op het uiterste grenspunt van de Wildbann van de Keulse aartsbisschop lag de stad aan de handelsweg naar Reims, halverwege de invloedrijke abdijen van Malmedy en Prüm. De handel in graan, zout, laken en wijn bracht hier al in de middeleeuwen een zekere welstand, die keizer Karel IV een doorn in het oog was. In 1350 verbood hij de uitbreiding van de burcht en de versterking van de markt. Met haar laatste wederopbouw, na de Oorlogswinter van 1944-45, mat de stad zich een steriel silhouet aan.
De edele kooplieden van weleer ruimden plaats voor de Trödelmarkt, die met meer dan 1 500 kraampjes elke zomer tot een van de grootste vlooienmarkten van het land behoort. Wie hier op een oliedoek van een lokale landschapschilder hoopt te stoten, is ontroerend naïef. Banale stillevens van felgekleurde bloemboeketten in gotische kaders, bananendozen vol in het Duits gedubde Amerikaanse sitcoms en andere prullaria zijn er in overvloed.
Achteloos razen locals voorbij aan de acht miniatuurplaneten. Dit blijft niet bewaard.
Mijn fascinatie voor elke vierkante centimeter ostbelgische grond betekent niet dat ik alles blindelings bewonder. Het zonnestelsel dat zich tussen de stadsrand en het gehucht Galhausen uitstrekt en door de E42-autosnelweg in tweeën wordt gesneden, heb ik nooit goed begrepen. Achteloos razen locals voorbij aan de acht miniatuurplaneten die de Planetenweg vormen. De zes kilometer lange toeristische wandelroute wordt tegenwoordig zelfs door het plaatselijke toerismebureau doodgezwegen.
Toch is het geheel verrassend aandoenlijk. De kosmos is onomkeerbaar aan de weersinvloeden overgeleverd: Jupiters rode vlekken worden zwaar belaagd door mos en ook het oppervlak van Mars trotseert de onverbiddelijke oostenwinden met moeite. In Galhausen gestrande astronomen verzuchten dat Pluto sinds 2006 officieel als een dwergplaneet wordt beschouwd. Hiermee verraadt de Planetenweg zijn leeftijd. De planeten beginnen stilaan op de staties van een vergeten kruisweg te lijken.
Dit blijft niet bewaard.
Klimmend tussen Neptunus en Uranus zie ik Saturnus aan de zoom van een gerooide akker. Bij Michiel Hendryckx las ik dat Eric de Kuyper kitsch ooit met plastic bloemen vergeleek. Ook die doen hun uiterste best om echt te lijken. Juist in dat onvermogen schuilt iets ontroerends.
