PLANETENWEG
SANKT VITH

SEPTEMBER 2022 | Klokvaster dan de gemiddelde Belgische IC-trein voert de oostenwind vanaf september herfstige lucht aan. De vriendelijke wolken die alweer duizenden toeristen op een verleidelijke zomer hebben getrakteerd, worden afgelost door dikke wolkenmassa's in vijftig en één tinten grijs. Met dit wolkendek moeten de Eifeler het grotendeels tot in het late voorjaar stellen.

Ook deze zomer was de Hauptstraße een Vlaamse zeedijk: toeristen slenterden de winkelstraat op en af, tussen ijstogen en de kleinhandel die hier opmerkelijk genoeg nog overleeft met schoenen, boeken, mode en decoratie. Duik je een van de zijstraten in, dan hoor je alleen geruststellend Eifeler Platt. De drie stadslogo's blijven hierdoor uit het zicht van velen: de trotse Sankt-Vituskirche uit 1959, cultuurcentrum Triangel, sinds 2009 een podium voor Duitstalige cultuur, en de veertiende-eeuwse Büchelturm. Verkeerdelijk hielden de zeskoppige familie Terren-Alard en enkele Duitse soldaten het op tweede kerstdag 1944 voor een veilige schuilplaats. Amerikaanse bombardementen werden hen fataal.

Dat Sankt Vith in ruim 500 jaar tijd – tussen 1438 en 1944 – zeven keer gewelddadig werd bezet en bijna telkens met de grond gelijkgemaakt, heeft met zijn ligging te maken. Op het uiterste grenspunt van de Wildbann van de Keulse aartsbisschop lag de stad aan de handelsweg naar Reims, halverwege de invloedrijke abdijen van Malmedy en Prüm. De handel in graan, zout, laken en wijn bracht hier al in de middeleeuwen een kleine welstand, die keizer Karel IV een doorn in het oog was. In 1350 verbood hij de uitbreiding van de burcht en de versterking van de markt. Displays her en der in de stad tonen hoe Sankt Vith eruitzag voor de verwoestingen van de Oorlogswinter, voor de stad zich het steriele silhouet van haar laatste wederopbouw aanmat.

Met meer dan 1 500 kraampjes is de Trödelmarkt in Sankt Vith elke zomer een van de grootste vlooienmarkten van het land. Ik hoor er die dag gewoontegetrouw veel verkopers die land- en taalgrenzen oversteken met Hier vloekt men niet-plakkaten en Cristal Alken-lichtreclames. Het is niet vanzelfsprekend hier een stilleven van een lokale liefhebber te ontdekken. In het Duits gedubde dvd's van Harry Potter en Friends zijn er daarentegen genoeg.

Achteloos razen locals voorbij aan de acht miniatuurplaneten. Dit blijft niet bewaard.

Mijn fascinatie voor elke vierkante centimeter ostbelgische grond betekent niet dat ik alles blindelings bewonder. Het zonnestelsel dat zich tussen de stadsrand en het gehucht Galhausen uitstrekt en door de E42-autosnelweg in twee helften wordt gesneden, heb ik nooit goed begrepen. Achteloos razen locals voorbij aan de acht miniatuurplaneten die de Planetenweg vormen. De zes kilometer lange toeristische wandelroute wordt tegenwoordig zelfs door het plaatselijke toerismebureau doodgezwegen.

Toch blijkt het beeld verrassend aandoenlijk. De kosmos is onomkeerbaar aan de weersinvloeden overgeleverd: Jupiters rode vlekken worden zwaar belaagd door mos en ook het oppervlak van Mars trotseert de onverbiddelijke oostenwinden met moeite. Verdwaalde astronomen zuchten in Galhausen dat Pluto sinds 2006 officieel als een dwergplaneet wordt beschouwd. Hiermee verraadt de Planetenweg zijn leeftijd. De planeten lijken stilaan op de staties van een vergeten kruisweg.

Dit blijft niet bewaard.

Klimmend tussen Neptunus en Uranus zie ik Saturnus aan de zoom van een gerooide akker. Bij Michiel Hendryckx las ik dat Eric de Kuyper kitsch ooit met plastic bloemen vergeleek. Ook zij doen hun uiterste best er echt uit te zien. Juist dat onvermogen maakt kitsch zo ontroerend.