HUGH FRANCIS McHUGH
WALLERODE

FEBRUARI 2023 | Waar ooit paarden gestald werden, herbergt het slot van Wallerode vandaag een mooie galerij. Drie weekends lang kon je er naar de laatste foto's van Amerikaans oorlogsfotograaf Hugh Francis McHugh gaan kijken. McHugh maakte eind januari 1945 deel uit van een tankdivisie die de streek rondom Sankt-Vith zou bevrijden. Ook donderdag 25 januari 1945 diende zich aan de lens van zijn Speed Graphic-camera aan zoals de 3 dagen ervoor: gestrande, nog smeulende tanks, onklaar gemaakt Duits afweergeschut, gevangengenomen Duitse soldaten, ruïnedorpen bedolven onder een onmogelijke sneeuwlaag.

In de chaos die met de Amerikaanse terreinwinst in Wallerode gepaard ging, had McHugh bij het afdrukken de stift laten vallen waarmee hij strategische fotogegevens noteerde. Terwijl hij zich terugtrok om die in de sneeuw te zoeken, werd zijn divisie belaagd door Duitse scherpschutters. Toen hij opnieuw rechtveerde voor een nieuwe opname schreeuwde een van zijn makkers hem toe plat te gaan liggen. Te laat, McHugh werd in het hoofd geschoten en was meteen dood. Die kompaan die zich omdraait en hem waarschuwt: het is de laatste foto die McHugh bij leven maakte.

Verrassend veel volk vindt de weg naar de kleine galerij. Toch kun je een speld horen vallen op de bakstenen vloer. Alsof het gezelschap van senioren en jonge gezinnen ademloos naar Hughs relaas luistert. De beelden, ooit bedoeld voor strikt militaire analyse, vertellen nu een menselijk verhaal: de hel van de laatste oorlogsweken. Ze verbeelden het trauma van de Duitse annexatie en de daaropvolgende Belgische repressie, decennialang doodgezwegen in vele families.

Vol bewondering blijf ik een getuige van de nieuwsgierigheid waarmee Duitstalige Belgen vandaag naar verbinding en antwoorden zoeken, zelfs met wie ooit aan de andere kant van de frontlijn stond.

Vanaf de jaren 1990 begonnen jonge historici de spreekwoordelijke olifant uit de kamer te halen. Als kleinkind op de schoot van hun grootvaders vroegen ze hen steeds opnieuw naar de oorlog. Elke keer vingen ze een amusante kroniek van hechte vriendschap, feest en mooie meisjes. De ogenschijnlijk kleine wedervaren die het taboe generaties lang veilig wisten te bewaren, werden een gids voor begrip. Voor het eerst werden de oorlogsjaren wetenschappelijk bestudeerd en gecontextualiseerd. Dat deze wegbereiders en hun ouders geen kinderen van de oorlog zijn, is uiteraard een hele hulp voor hun onbevangen kijk.

Gastheer is Karl von Frühbuss, met zijn ronde brilmontuur een levende echo van de vele zwart-witfoto's die aan de oude muren hangen. Blij verwonderd dat ook Vlamingen zijn galerij bezoeken, leidt hij me langs de gerenoveerde voederbakken, waar Amerikaanse soldaten in de oorlogswinter hun namen in de muur krasten. Honderduit vertelt hij hoe hij de verre families van deze namen opspoort. Als eigenaar van dit slot kan de nieuwsgierigheid in zijn ogen niet vrijblijvend zijn. Hij voelt er zich toe geroepen een brug te slaan tussen oude vijanden, tussen toen en nu.

Vol bewondering blijf ik een getuige van de nieuwsgierigheid waarmee Duitstalige Belgen vandaag naar verbinding en antwoorden zoeken, zelfs met wie ooit aan de andere kant van de frontlijn stond. De serene stilte van jong en oud, de zorgvuldige schikking van de foto's, het respect voor de namen op de muren die hier een thuis vonden; niet in politieke slogans, maar in hun open blik maken ze komaf met oude schroom.