PFARRKIRCHE ST.JOHANNES-DER-TÄUFER
ROCHERATH

MAART 2024 | De Sint-Jan-de-Doperkerk in Rocherath lijkt in 1954 op de verkeerde plaats te zijn neergezet. Het monolithisch kerkgebouw met vrijstaande campanile is gedimensioneerd op maat van een Noord-Italiaanse provinciestad, niet getekend voor Belgiës ingedommelde, hoogstgelegen dorp.

Ik ben op bedevaart naar André Blank, geboren in 1914, toen de regio al een breuklijn was tussen talen, staten en identiteiten. Aan het Institut supérieur des Beaux-Arts St-Luc in Luik leerde hij als Nieuwe Belg in het interbellum de discipline van lijn en compositie. Zijn blik liet zich niet in één vorm vangen: zijn schilderkunst reisde van het impressionisme, met het vluchtige licht, via de gebroken vormen van het kubisme naar een abstractie die op doek vaak op onbegrip stuitte, maar in glas haar natuurlijke adem vond.

Rocherath lag na het verwoestende Ardennenoffensief bijna volledig in puin; het geloof vond tijdelijk onderdak in tenten en houten noodkerken. Tegen die achtergrond ontwierp André Blank de glasramen waaraan ik me hier kom vergapen. Bij Blank geen illustraties van Bijbelse scènes; zware rood- en blauwtinten aan de ingang drukken verlies en geweld uit het verleden uit. Verder naar voren ontvouwen groene en gele tinten zich, alsof het licht aarzelend terrein wint.

In die overgang van kleursensatie echoot Blanks leven: van zijn onbekommerde jeugd in Raeren, via de ontwrichtende inlijving in de Duitse Wehrmacht, de verplichte missie naar het Oostfront en het krijgsgevangenschap, naar een wereld die opnieuw moest worden opgebouwd. Het is de blauwdruk van het lot van alle jongemannen uit de toenmalige Oostkantons. Met de dédain waarmee Franstalig politiek België de regio links liet liggen, ervaarden bij uitbreiding alle Duitstaligen dat de breuklijn na de oorlog definitief was.

Het is André Blank gegund dat hij als tweetalig docent en kunstenaar de draad in de hernieuwde Belgische werkelijkheid na 1945 wel vlot opnieuw oppikte. Zijn werken vonden een publiek in Luik en Brussel, maar reisden ook naar Frankrijk, Duitsland en Zwitserland.

Toeristische gidsen framen de evolutie van donker naar licht als ode aan een aloude romaanse traditie, waarin architectuur en kunst de mens begeleiden naar het licht. Deze religieuze claim doet te kort aan wat André Blanks glas-in-loodramen echt uitdragen. De essentie van het licht dat hij hier in 1963 voor het eerst naar binnen liet weerkaatsen, ligt onderhuids. De glasramen herinneren aan een tijd waarin licht niet vanzelfsprekend was en symboliseren weifelend herstel, hoop en heroriëntatie.

Toeristische gidsen framen de evolutie van donker naar licht als ode aan een aloude romaanse traditie, waarin architectuur en kunst de mens begeleiden naar het licht. Deze religieuze claim doet te kort aan wat André Blanks glas-in-loodramen echt uitdragen.

Met het Aggiornamento van het Tweede Vaticaans Concilie (1962-65) mochten kerkarchitecten eindelijk op zoek naar meer menselijkheid en ruimtelijke zuiverheid. Van die sobere vormentaal vind ik Blanks glas-in-lood hier in Rocherath een van de mooiste uitdrukkingen. De abstracte stijl verhult de geschiedenis niet, maar maakt ze juist voelbaar, zonder haar vast te pinnen in figuratieve motieven.

Een jaar voor zijn dood in 1987 sprak André Blank de hoop uit mensen een moment van rust te geven met zijn beelden. In de Sint-Jan-de-Doperkerk is zijn wens geen uitspraak gebleven, maar een aanwezigheid geworden. Het licht dat door zijn ramen valt, aarzelt niet: het blijft. Voor wie het wil zien een troostende gedachte in deze verwarrende tijden.